Ένα από τα πράγματα για τα οποία είμαι περισσότερο ευγνώμων στη Βιβλική μου εκπαίδευση είναι ότι διδάχθηκα τη σημασία της φυσιολογικής-κυριολεκτικής μεθόδου ερμηνείας. Θυμάμαι ακόμη με αγάπη πώς αυτό άνοιξε τις Γραφές μπροστά μου με έναν θαυμαστό τρόπο όταν ήμουν νέος Χριστιανός. Δεν το δέχθηκα άκριτα. Είχα γεμίσει το μυαλό και την καρδιά μου με την Αγία Γραφή πριν πάω στη Βιβλική Σχολή και είχα μάθει να δοκιμάζω τα πάντα με βάση αυτήν. Εμπιστευόμουν υποσχέσεις όπως τα Ιωάννης 7:17 και 8:31,32, και η φυσιολογική-κυριολεκτική μέθοδος ερμηνείας μού φάνηκε αληθινή μόλις την άκουσα. Ήξερα ότι ήταν η αλήθεια και αισθανόμουν ότι επρόκειτο για μια εξαιρετικά σημαντική αλήθεια.
Πιστεύω ότι η συνεπής εφαρμογή της κυριολεκτικής μεθόδου ερμηνείας οδηγεί σε μια θεολογία των οικονομιών (Dispensationalism). Συμφωνώ με την ακόλουθη δήλωση του Charles Ryrie: «Αν η απλή ή φυσιολογική ερμηνεία είναι η μόνη έγκυρη ερμηνευτική αρχή και αν εφαρμόζεται με συνέπεια, τότε θα οδηγήσει κάποιον στο να είναι "οικονομιαστής". Όσο βασική κι αν θεωρεί κανείς τη φυσιολογική ερμηνεία και όσο συνεπώς κι αν τη χρησιμοποιεί στην ερμηνεία της Γραφής, σε αυτόν ακριβώς τον βαθμό θα γίνει αναγκαστικά "οικονομιαστής".»
Η θεολογία των οικονομιών αναφέρεται στο γεγονός ότι η Βιβλική ιστορία μπορεί να διαιρεθεί σε διακριτές χρονικές περιόδους κατά τις οποίες ο Θεός εκπληρώνει τα σχέδιά Του. Βασίζεται σε μια κυριολεκτική ερμηνεία της Βίβλου και σε μια σαφή διάκριση μεταξύ του Ισραήλ και της Εκκλησίας.
Η Βίβλος δεν μας λέει συγκεκριμένα πόσες εποχές υπήρξαν από τότε που ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο ή πόσες θα υπάρξουν στο μέλλον. Ο ακριβής αριθμός των οικονομιών ή εποχών δεν είναι το σημαντικό. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι υπάρχουν πέντε, ή οκτώ, ή δέκα, ανάλογα με το πώς ορίζει κανείς μια εποχή. Το σημαντικό σημείο είναι ότι ΥΠΗΡΞΑΝ διάφορες περίοδοι κατά τις οποίες ο Θεός εκπλήρωσε τα σχέδιά Του, και κατά τις περιόδους αυτές ο Θεός σχετιζόταν με τους ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους και απαιτούσε διαφορετικά πράγματα από αυτούς. Για να κατανοήσει και να ερμηνεύσει κανείς σωστά τη Βίβλο, πρέπει να το κατανοήσει αυτό.
Τα Οφέλη
1. Η θεολογία των οικονομιών είναι η μόνη θεολογία που χρησιμοποιεί τη φυσιολογική-κυριολεκτική μέθοδο ερμηνείας με συνέπεια σε ολόκληρη τη Γραφή και μας βοηθά να μελετούμε τη Βίβλο μέσα στο σωστό της πλαίσιο.
Για παράδειγμα, στο Ιεζεκιήλ 18:21-24 αναφέρεται ότι οι άνθρωποι κρίνονται με βάση το αν τηρούν ή όχι τον νόμο. Πολλοί έχουν σφάλει θεωρώντας ότι αυτό διδάσκει πώς σώζεται κάποιος. Όσοι πιστεύουν ότι μπορεί κανείς να χάσει τη σωτηρία του, χρησιμοποιούν τέτοια εδάφια για να αποδείξουν το δόγμα τους. Όμως ο μελετητής της Βίβλου πρέπει να ερμηνεύει κάθε περικοπή στο πλαίσιό της, και εδώ το πλαίσιο είναι ο νόμος του Μωυσή. Γνωρίζουμε από την Καινή Διαθήκη ότι ο νόμος του Μωυσή δεν γράφτηκε για να δείξει στους ανθρώπους πώς να σωθούν. Γράφτηκε για να δείξει στους ανθρώπους ότι είναι αμαρτωλοί κάτω από την κρίση του Θεού και ότι χρειάζεται να καταφύγουν στον Χριστό για σωτηρία (Ρωμαίους 3:19,20).
Ένα άλλο παράδειγμα είναι η κρίση του Θεού πάνω στον Κάιν στη Γένεση 4:9-12. Ο Θεός δεν τον θανάτωσε για τη δολοφονία του αδελφού του, αλλά αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με όσα είπε αργότερα στον Νώε στη Γένεση 9:6, διότι αυτά τα γεγονότα συνέβησαν σε διαφορετικές εποχές. Οι σχέσεις του Θεού με τους ανθρώπους ήταν διαφορετικές στις διάφορες οικονομίες/διαχειρίσεις, και διαφορετικές ήταν και οι απαιτήσεις Του από αυτούς.
Άλλο παράδειγμα είναι το Ματθαίος 10:5-15. Εκεί ο Χριστός στέλνει τους μαθητές Του να κηρύξουν, αλλά προσέξτε τους ακόλουθους περιορισμούς:
(1) Έπρεπε να κηρύξουν μόνο στους Ιουδαίους (εδ. 6).
(2) Έπρεπε να κηρύξουν ότι η βασιλεία των ουρανών πλησίασε (εδ. 7).
(3) Έπρεπε να κάνουν θαύματα (εδ. 8).
(4) Δεν έπρεπε να πάρουν μαζί τους χρήματα ή επιπλέον ρούχα (εδ. 9,10).
(5) Δεν έπρεπε να φέρουν όπλα (ραβδί).
Αυτό έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις εντολές που δόθηκαν αργότερα στην Καινή Διαθήκη. Αργότερα ο ίδιος ο Χριστός διέταξε τους μαθητές Του να κηρύξουν σε όλους τους ανθρώπους (Ματθ. 28:18-20), να κηρύξουν το ευαγγέλιο του σταυρού, της ταφής και της ανάστασης αντί για το «η βασιλεία των ουρανών πλησίασε» (Μάρκ. 16:15), να φέρουν και χρήματα και μάχαιρα (Λουκ. 22:35,36), και δεν υπάρχει εντολή να κάνουν θαύματα. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αυτών των αφηγήσεων; Η διαφορά είναι ότι ειπώθηκαν υπό διαφορετικές διαχειρίσεις. Στο Ματθαίος 10, ο Χριστός έστελνε τους μαθητές Του να αναγγείλουν στον Ισραήλ ότι ο Μεσσίας και Βασιλιάς τους ήταν παρών. Αυτό είναι το νόημα του μηνύματος «η βασιλεία των ουρανών πλησίασε». Ήταν «πλησίον» επειδή ο Βασιλιάς στεκόταν ακριβώς εκεί! Έτσι, στο Ματθαίος 10 οι αγγελιαφόροι έπρεπε να κηρύξουν μόνο στους Ιουδαίους, να κάνουν θαύματα για να αποδείξουν ότι ο Μεσσίας είχε έρθει όπως προφήτευσαν οι προφήτες, και να μη μεριμνήσουν για τον εαυτό τους, διότι επρόκειτο για σύντομο χρονικό διάστημα και ενεργούσαν υπό την άμεση επίγεια επίβλεψη του Μεσσία. Αργότερα, αφού ο Ισραήλ απέρριψε τον Χριστό, Εκείνος άρχισε να προετοιμάζει την εποχή της Εκκλησίας και το κήρυγμα του ευαγγελίου μέχρι τα πέρατα της γης. Στην εποχή της Εκκλησίας, το πρόγραμμα του Θεού άλλαξε.
Ένα ακόμη παράδειγμα είναι το Αποκάλυψη 13:10. Το εδάφιο αυτό γράφεται στο πλαίσιο της βασιλείας του Αντίχριστου (βλ. εδ. 1-8). Όταν το εδάφιο 10 λέει: «Όποιος φέρνει σε αιχμαλωσία, θα πάει σε αιχμαλωσία· όποιος φονεύσει με μάχαιρα, αυτός πρέπει να φονευθεί με μάχαιρα...», αναφέρεται στον νόμο του Αντίχριστου που θα απαιτεί από όλους τους ανθρώπους να τον προσκυνούν (εδ. 8). Δεν αναφέρεται στη χρήση της μάχαιρας σε κάθε εποχή και σε κάθε περίπτωση. Οι ειρηνιστές που χρησιμοποιούν αυτό το εδάφιο για να απαγορεύσουν τη χρήση όπλων σε κάθε κατάσταση, καταχρώνται τη Γραφή, αποσπώντας την από το πλαίσιό της. Ο ίδιος ο Ιησούς σε κάποια στιγμή διέταξε τους μαθητές Του να πάρουν μάχαιρα (Λουκ. 22:36). Αυτό για το οποίο προειδοποιεί το Αποκάλυψη 13:10, είναι η συνεργασία με τον Αντίχριστο στον πόλεμό του ενάντια σε εκείνους που αρνούνται να υποκλιθούν σε αυτόν.
2. Η θεολογία των οικονομιών κάνει σαφή διάκριση μεταξύ Ισραήλ και Εκκλησίας.
Στο Α΄ Κορινθίους 10:32 αναφέρεται ότι υπάρχουν τρεις κατηγορίες ανθρώπων στον κόσμο σήμερα — οι ΙΟΥΔΑΙΟΙ, οι ΕΘΝΙΚΟΙ και η ΕΚΚΛΗΣΙΑ. Προφανώς, λοιπόν, ο Ισραήλ δεν είναι το ίδιο με την Εκκλησία.
Μερικά από τα πιο συνηθισμένα θεολογικά σφάλματα έχουν προκύψει από τη σύγχυση της Εκκλησίας με τον Ισραήλ. Αυτό ονομάζεται «Θεολογία της Αντικατάστασης».
Αυτό είναι ένα από τα σφάλματα του Ρωμαιοκαθολικισμού. Η Ρώμη ισχυρίζεται ότι είναι ο νέος Ισραήλ και έχει υιοθετήσει πολλά στοιχεία από την παλαιοδιαθηκική οικονομία, όπως ιερείς, ναούς, κεριά, θυμίαμα και ραντισμό με νερό. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η Ρώμη προσπάθησε να καταλάβει τους Αγίους Τόπους κατά τις σταυροφορίες του Μεσαίωνα, όμως η Αγία Γη ανήκει στον Ισραήλ και όχι στην Εκκλησία.
Αυτό είναι επίσης ένα από τα σφάλματα του Προτεσταντισμού, ιδιαίτερα των Αγγλικανικών, Πρεσβυτεριανικών, Μεθοδιστικών, Μεταρρυθμισμένων και Λουθηρανικών δογμάτων. Όταν οι Προτεστάντες αποχώρησαν από τη Ρώμη, δεν άφησαν πίσω όλα τα σφάλματά της. Ένα από αυτά αφορά στην εκκλησιολογία και την ερμηνεία της προφητείας. Διδάσκουν ότι ο Ισραήλ απορρίφθηκε οριστικά από τον Θεό και αντικαταστάθηκε από την Εκκλησία. Δεν πιστεύουν ότι οι υποσχέσεις και οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης που αφορούν στον Ισραήλ, θα εκπληρωθούν κυριολεκτικά. Σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, έχουν επίσης υιοθετήσει τελετουργίες από την παλαιοδιαθηκική οικονομία, όπως ιερείς, λειτουργία, νηπιοβάπτιση (την οποία θεωρούν πνευματικοποίηση της περιτομής), τήρηση του Σαββάτου (την οποία μετέφεραν στην πρώτη ημέρα της εβδομάδας χωρίς καμία Βιβλική εξουσιοδότηση) κ.ά.
Οι περισσότερες αιρέσεις επίσης ισχυρίζονται ότι αποτελούν συνέχεια του Ισραήλ με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Για παράδειγμα, η Παγκόσμια Εκκλησία του Θεού, που ιδρύθηκε από τον Herbert W. Armstrong, ισχυρίστηκε ότι δέκα από τις φυλές του Ισραήλ είχαν χαθεί και επανεμφανίστηκαν στην Αγγλία και την Αμερική και αποκαταστάθηκαν μέσα στη δική του αίρεση. Αυτό ονομάζεται Βρετανικός Ισραηλισμός, και υπάρχουν και άλλες αιρετικές ομάδες που διδάσκουν κάποια μορφή του. Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά εφαρμόζουν για τους ίδιους πράγματα από το βιβλίο της Αποκάλυψης που αφορούν στον Ισραήλ, όπως το σφράγισμα των 144.000 από τις 12 φυλές στο κεφάλαιο 7. Οι Αντβεντιστές της Έβδομης Ημέρας ισχυρίζονται ότι οι πιστοί της Καινής Διαθήκης υποχρεούνται να τηρούν το Σάββατο και τους διατροφικούς νόμους της Παλαιάς Διαθήκης.
Οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Ισραήλ δεν έχουν αποτύχει. Ο Θεός προειδοποίησε ότι αν ο Ισραήλ απέρριπτε τον Νόμο Του, θα κρινόταν, θα εκδιωκόταν από τη γη του και θα διασκορπιζόταν ανάμεσα στα έθνη (Δευτ. 28:15, 25, 37, 64-67), αλλά ο Θεός επίσης υποσχέθηκε να τον αποκαταστήσει (Δευτ. 30:1-9). Αυτό συνοψίζεται στην προφητεία του Ωσηέ 3:4,5.
Οι διαθήκες του Θεού με τον Ισραήλ (εκτός από τη Μωσαϊκή διαθήκη) είναι άνευ όρων, αιώνιες και αμετάβλητες.
Εξετάστε τη Δαβιδική Διαθήκη στο Β΄ Σαμουήλ 7. Στη διαθήκη Του με τον Δαβίδ, ο Θεός:
(1) υποσχέθηκε ότι ο Ισραήλ θα κατέχει τη γη του (εδ. 10),
(2) υποσχέθηκε ότι ο θρόνος του Δαβίδ θα εδραιωθεί για πάντα μέσω του σπέρματός του (εδ. 13),
(3) υποσχέθηκε παιδεία για την αμαρτία, αλλά ποτέ ακύρωση της υπόσχεσης (εδ. 14,15),
(4) καθιέρωσε τον οίκο και το βασίλειο του Δαβίδ για πάντα (εδ. 16).
Όλα αυτά εκπληρώνονται μέσω του Ιησού Χριστού, του Υιού του Δαβίδ, ο οποίος κληρονόμησε τον θρόνο του Δαβίδ (Ματθ. 1:1) και θα εγκαθιδρύσει το Δαβιδικό βασίλειο όταν επιστρέψει από τον ουρανό (Ησ. 9:6,7).
Όλες οι υποσχέσεις του Θεού προς τον Ισραήλ στην Παλαιά Διαθήκη θα εκπληρωθούν κατά γράμμα:
α. Ο Ισραήλ θα αποκατασταθεί στη γη του (Ζαχ. 10:6-12).
β. Ο Ισραήλ θα περάσει μέσα από σφοδρή κρίση κατά τη Μεγάλη Θλίψη και το ένα τρίτο των Ιουδαίων θα επικαλεστεί το όνομα του Θεού (Ζαχ. 13:8,9).
γ. Ο Ισραήλ θα μετανοήσει και θα λυτρωθεί (Ζαχ. 12:10 – 13:1).
δ. Ο Μεσσίας θα επιστρέψει, θα νικήσει τους εχθρούς του Ισραήλ και θα βασιλεύσει από την Ιερουσαλήμ (Ζαχ. 14:1-21).
Σε αντίθεση με τις διαθήκες και τις προφητείες του Ισραήλ, η Εκκλησία είναι ένα μυστήριο που δεν αποκαλύφθηκε στις προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης. Βλ. Εφεσίους 3:4-6.
Το Ρωμαίους 11:25-29 μας λέει περισσότερα για το μυστήριο της Εκκλησίας. Ο Χριστός ήρθε στον Ισραήλ αλλά απορρίφθηκε (Ιωάν. 1:11). Σταυρώθηκε, αναστήθηκε και αναλήφθηκε στον ουρανό. Λίγα χρόνια αργότερα, οι ρωμαϊκές στρατιές κατέστρεψαν την Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. και οι Ιουδαίοι διασκορπίστηκαν ανάμεσα στα έθνη, χωρίς πατρίδα για 2.000 χρόνια. Ο Ισραήλ έχει τυφλωθεί εξαιτίας της εξέγερσής του ενάντια στον Θεό. Κατά την εποχή της Εκκλησίας, ο Θεός καλεί ανθρώπους από όλα τα έθνη για να σχηματίσει την Εκκλησία (Πράξ. 15:13-18). Όταν ολοκληρωθεί αυτό το έργο, οι πιστοί της Εκκλησίας θα αρπαχθούν από τον κόσμο και ο Θεός θα στρέψει ξανά την προσοχή Του στην εκπλήρωση των διαθηκών Του με το Ισραήλ.
Οι κίνδυνοι
Ένας πιθανός κίνδυνος του οικονομιασμού είναι η δημιουργία λανθασμένων οικονομιών και ενός υπερβολικού διαχωρισμού μεταξύ τους. Αυτός ο «υπερ-οικονομιασμός» χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία μιας έντονης διαίρεσης μεταξύ της διακονίας του Χριστού και εκείνης των αποστόλων, καθώς και από τον περαιτέρω διαχωρισμό της διδασκαλίας του Παύλου από εκείνη του Πέτρου και των άλλων αποστόλων.
Ωστόσο, ο ίδιος ο Παύλος δήλωσε ότι η Εκκλησία είναι οικοδομημένη πάνω στους «αποστόλους» (πληθυντικός) και όχι μόνο πάνω σε αυτόν (Εφ. 2:20), και ότι «το μυστήριο του Xριστού... αποκαλύφθηκε τώρα διαμέσου του Πνεύματος στους αγίους αποστόλους του και προφήτες» (Εφ. 3:4,5), και όχι μόνο σε εκείνον. Ο Πέτρος επίσης αναφέρθηκε στα γραπτά του Παύλου και δεν έκανε καμία διάκριση ανάμεσα στη διδασκαλία του Παύλου και εκείνη των άλλων αποστόλων (Β΄ Πέτρ. 3:1-2, 15-16). Ο Πέτρος είπε ότι ο Παύλος έγραψε στους ίδιους ανθρώπους και κήρυξε το ίδιο μήνυμα. Παρότι γνωρίζουμε ότι ο Παύλος ήταν ο ιδιαίτερος απόστολος των εθνών και του δόθηκαν μοναδικές αποκαλύψεις σχετικά με την Εκκλησία ως το σώμα του Χριστού, οι αποκαλύψεις του δεν έρχονται σε αντίθεση με τις αποκαλύψεις των Γενικών ή Καθολικών Επιστολών (Εβραίους – Ιούδα).
Δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο ευαγγέλιο που κήρυξε ο Πέτρος και σε εκείνο που κήρυξε ο Παύλος. Εξετάστε το ευαγγέλιο που κήρυξε ο Πέτρος στην πρώτη του επιστολή: σωτηρία μέσω του αίματος του Χριστού (Α΄ Πέτρ. 1:2), σωτηρία μέσω του ελέους του Θεού (1:3), αναγέννηση (1:3), αιώνια ασφάλεια λόγω της ανάστασης του Χριστού (1:4,5). Οι Πράξεις κεφ. 15 δηλώνουν ξεκάθαρα ότι όλοι οι απόστολοι, συμπεριλαμβανομένων του Πέτρου και του Παύλου, συμφώνησαν στο ευαγγέλιο. Ο Παύλος δήλωσε ξεκάθαρα στο Α΄ Κορινθίους 15:11-14 ότι όλοι κήρυτταν το ίδιο ευαγγέλιο. «Eίτε, λοιπόν, εγώ είτε εκείνοι έτσι κηρύττουμε, και έτσι πιστέψατε» (εδ. 11). Ακόμη και στις Πράξεις κεφ. 2, ο Πέτρος κήρυττε το ευαγγέλιο της χάρης του Χριστού και όχι ένα «ευαγγέλιο της βασιλείας». Κήρυξε τον Χριστό — τη σταύρωσή Του (Πράξ. 2:23), την ανάστασή Του (2:24-32), την ανάληψη και την κυριότητά Του (2:33-36). Κήρυξε ότι οι άνθρωποι πρέπει να μετανοήσουν και να βαπτιστούν στο όνομα του Ιησού Χριστού για τη συγχώρηση των αμαρτιών (2:38). Αυτό δεν είναι «ευαγγέλιο της βασιλείας». Επιπλέον, ο Παύλος δηλώνει στο προς Γαλάτες κεφ. 1 ότι όποιος κήρυττε διαφορετικό ευαγγέλιο ήταν καταραμένος. Αν ο Πέτρος κήρυττε πράγματι διαφορετικό ευαγγέλιο τότε, θα είχε πέσει κάτω από αυτή την κατάρα.
Κάποιοι παραμελούν τα τέσσερα Ευαγγέλια ή το βιβλίο των Πράξεων ή το βιβλίο της Αποκάλυψης, αλλά αυτό είναι λάθος. Αν και δεν απευθύνεται κάθε μέρος της Βίβλου ΠΡΟΣ εμάς, κάθε μέρος γράφτηκε προς όφελός μας και περιέχει σημαντικά διδάγματα για τους Χριστιανούς σήμερα (Α΄ Κορ. 10:6, 11· Ρωμ. 15:4· Β' Τιμ. 3:16).
Ο Harry A. Ironside έγραψε ένα χρήσιμο μικρό βιβλιαράκι πάνω σε αυτό το θέμα με τίτλο «Λανθασμένη Διαίρεση του Λόγου της Αλήθειας». Ασχολείται με τα σφάλματα του «υπερ-οικονομιασμού» και είναι διαθέσιμο εδώ (στα αγγλικά).
Αλήθειες και ψέματα
Κάποιοι που αντιτίθενται στη θεολογία των οικονομιών ισχυρίζονται ότι δεν διδασκόταν πριν από το 1800 και ότι ξεκίνησε από τον John Darby, ιδρυτή του κινήματος των Plymouth Brethren.
Αν και μπορεί να είναι αλήθεια ότι ορισμένες μορφές οικονομιασμού, όπως αυτός του Darby ή του Scofield, δεν διδάχθηκαν παρά μόνο σε πιο πρόσφατους χρόνους, είναι σαφές ότι η πίστη στις διαφορετικές οικονομίες ανάγεται μέχρι τους ίδιους τους αποστόλους.
1. Η Καινή Διαθήκη διδάσκει ότι υπάρχουν οικονομίες κατά τις οποίες ο Θεός εκπλήρωσε τα μεγάλα Του σχέδια. Αυτές ονομάζονται επίσης εποχές, καιροί και ημέρες (Εφ. 1:10· 2:7· 3:5· 3:21· Λουκ. 16:2-4· Πράξ. 1:7· Λουκ. 21:24· Ρωμ. 11:5· Ησ. 2:12· 49:8· Β΄ Κορ. 6:2· Ιωάν. 6:54· Α΄ Κορ. 1:8· Φιλιπ. 1:10· 2:16· Β΄ Θεσ. 2:2). Με αυτή την έννοια, ο οικονομιασμός είναι 2.000 ετών!
2. Οι πρώτοι Χριστιανοί μετά τους αποστόλους δίδαξαν μια μορφή οικονομιασμού. Ο Ιουστίνος ο Μάρτυρας (100-165 μ.Χ.) πίστευε σε τέσσερις φάσεις της ιστορίας στο σχέδιο του Θεού: από τον Αδάμ έως τον Αβραάμ, από τον Αβραάμ έως τον Μωυσή, από τον Μωυσή έως τον Χριστό και από τον Χριστό έως την αιώνια κατάσταση. Ο Ειρηναίος (120-202 μ.Χ.) δίδαξε κάτι παρόμοιο, διαιρώντας τις οικονομίες σε: (1) από τη δημιουργία έως τον κατακλυσμό, (2) από τον κατακλυσμό έως τον νόμο, (3) από τον νόμο έως το ευαγγέλιο, (4) από το ευαγγέλιο έως την αιώνια κατάσταση. Στο έργο του Ages and Dispensations of the Ante-Nicene Fathers, ο Larry Crutchfield παρατήρησε ότι ορισμένοι από τους πρώτους ηγέτες της Εκκλησίας «έφτασαν πολύ κοντά στο να κάνουν σχεδόν τις ίδιες διαιρέσεις που κάνουν οι σύγχρονοι οικονομιαστές».
— David Cloud
Διάβασε σχετικά:
Θεολογία: Η ανακάλυψη μιας αποκάλυψης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σχόλια με προσβλητικό ή υβριστικό περιεχόμενο δεν θα δημοσιεύονται.