Σε ποιον μιλάει ο Θεός;

Όλη η Γραφή είναι ωφέλιμη για τη διδασκαλία μας,  αλλά δεν προορίζεται κάθε οδηγία για τη δική μας συμμετοχή. Είναι απαραίτητο να διακρίνουμε το ακροατήριο στο οποίο απευθύνονται οι αποκαλύψεις του Θεού. Σε ποιον μιλάει ο Θεός;

Ακόμη και στην Καινή Διαθήκη υπάρχουν πολλές οδηγίες και υποσχέσεις προς αγίους του παρελθόντος ή προς τον μελλοντικό Ισραήλ που δεν απευθύνονται σε κανέναν μέσα στην εκκλησία σήμερα.

Όταν η διδασκαλία και οι εντολές του Κυρίου Ιησού που αφορούν τόσο σαφώς στον λαό Ισραήλ, εφαρμόζονται στον επουράνιο λαό — όπως κάποιοι τα εφαρμόζουν — δημιουργούνται τεράστιες ερμηνευτικές αντιφάσεις, οι οποίες οδηγούν κάποιον σε αναπόφευκτα ερωτήματα (και εδώ θα περιοριστούμε ενδεικτικά στα προβλήματα που προκύπτουν από την εξέταση ενός μόνο βιβλίου της Καινής Διαθήκης):

Τι είναι το κίνημα «Η Βασιλεία τώρα»;

Η θεολογία «Βασιλεία τώρα», είναι η πίστη της Χαρισματικής Κίνησης της Προτεσταντικής χριστιανικής απόχρωσης, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι υπερασπιστές της Βασιλείας τώρα πιστεύουν ότι ο Θεός έχασε τον έλεγχο πάνω στον κόσμο όταν ο Διάβολος απέκτησε εξουσία πάνω στον Αδάμ και την Εύα που αμάρτησαν. Από τότε, λέει η θεολογία αυτή, ο Θεός έχει προσπαθήσει να επανακτήσει τον έλεγχο του κόσμου αναζητώντας μια ξεχωριστή ομάδα ανθρώπων – που χαρακτηρίζονται ως «λαός της διαθήκης», «νικητές» ή «ο στρατός του Ιωήλ» – και ότι μέσω αυτών και των κοινωνικών θεσμών (συμπεριλαμβανομένων των κυβερνήσεων και των νομοθεσιών) ο κόσμος θα τεθεί υπό την εξουσία του Θεού. Πιστεύουν ότι από τη στιγμή που οι πιστοί κατοικούνται από το ίδιο Άγιο Πνεύμα που κατοίκησε στον Ιησού Χριστό, όλοι έχουμε εξουσία στον Ουρανό και πάνω στη γη· έχουμε τη δύναμη να πιστεύουμε και να μιλάμε έτσι που να φέρνουμε στην ύπαρξη πράγματα που δεν υπάρχουν, κι έτσι να πραγματοποιήσουμε τον αιώνα της Βασιλείας.

Η ανάγκη να αποκαλύπτεται η πλάνη

Συχνά ακούγεται η ένσταση ότι η αναφορά στην πλάνη ή η κριτική σε λανθασμένες διδασκαλίες είναι κάτι «αρνητικό» και ότι δεν οικοδομεί την εκκλησία. Πολλοί θεωρούν πως η χριστιανική διδασκαλία θα έπρεπε να περιορίζεται μόνο σε θετικά μηνύματα ενθάρρυνσης. Ωστόσο, αν κοιτάξουμε προσεκτικά στην Καινή Διαθήκη, θα διαπιστώσουμε ότι μεγάλο μέρος της διδασκαλίας τόσο του ίδιου του Κυρίου Ιησού όσο και των αποστόλων περιλαμβάνει σαφείς προειδοποιήσεις απέναντι στην πλάνη.

Ο ίδιος ο Κύριος προειδοποίησε ότι «πολλοί ψευδοπροφήτες θα εγερθούν και θα πλανήσουν πολλούς». Η ιστορία της εκκλησίας — και ακόμη περισσότερο η εποχή μας — επιβεβαιώνει αυτή την προειδοποίηση. Ο απόστολος Παύλος επίσης προειδοποίησε ότι «βαρείς λύκοι» θα εισέλθουν ανάμεσα στο ποίμνιο και ότι ακόμη και από μέσα στην εκκλησία θα σηκωθούν άνθρωποι που θα διδάσκουν διεστραμμένα πράγματα για να παρασύρουν μαθητές πίσω τους. Για τον λόγο αυτό, κάλεσε τους επισκόπους να αγρυπνούν και να προσέχουν το ποίμνιο που ο Θεός τους εμπιστεύτηκε.

Νηστεία, φαγητό και Σαρακοστή: Παρακολουθεί ο Θεός τι τρώμε σήμερα;

Κάθε χρόνο, μεγάλος αριθμός ειλικρινών ανθρώπων αισθάνεται μια γνώριμη έλξη προς τη νηστεία και τους διατροφικούς κανόνες, ιδιαίτερα κατά την περίοδο που ονομάζεται Σαρακοστή. Η πίεση συνήθως παρουσιάζεται ως πνευματική ωριμότητα, βαθύτερη αφοσίωση και τρόπος να πλησιάσει κανείς περισσότερο τον Θεό. Κάτω από αυτή την πίεση κρύβεται ένας απλός φόβος. Πολλοί υποθέτουν ότι ο Θεός παρακολουθεί τι τρώνε και ότι το μενού γίνεται πίνακας βαθμολογίας της αγιότητας. Ακριβώς εκεί αρχίζει η σύγχυση, γιατί η Βίβλος πράγματι μιλά για τη νηστεία και το φαγητό, αλλά δεν τα αντιμετωπίζει με τον τρόπο που συχνά τα αντιμετωπίζει η σύγχρονη θρησκευτική παράδοση.

Ο Θεός είναι ο απόλυτος Φονταμενταλιστής!

Αυτό που ονομάζεται Χριστιανική θρησκεία/Χριστιανισμός/Χριστιανοσύνη (σε όλες σχεδόν τις εκφάνσεις του), αυτό το υβρίδιο "Ιουδαϊσμού" και "ελληνικού ανθρωπισμού" που αρέσκεται να χρησιμοποιεί ανεπίγνωστα το όνομα του Χριστού, διακατέχεται από τόση αγνωσία αλλά και εχθρότητα (μίσος, πιο σωστά) για το Ευαγγέλιο του Θεού, όση διακατείχε τους Ιουδαίους (τον τότε "λαό του Θεού") για το πρόσωπο του Χριστού κατά σάρκα! Λυπάμαι αν αυτή η διαπίστωση σοκάρει κάποιους, αλλά εύχομαι ειλικρινά να τους δοθεί η δυνατότητα να την επαληθεύσουν, διότι αυτό θα ισοδυναμεί και με την πραγματική σωτηρία τους αντί για τα θρησκευτικά υποκατάστατά της, που οδηγούν στην απώλεια...

Ορθοδοξία: Τα δογματικά σφάλματα και σύγκριση με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία

Η Ορθοδοξία είναι μία από τις αρχαιότερες μεγάλες χριστιανικές παραδόσεις στον κόσμο, γνωστή για την αρχαία λειτουργία της, τη μυστηριακή λατρεία, τις εικόνες και την έμφαση στη συνέχεια με τους πρώτους αιώνες μετά τους αποστόλους. Δεν αποτελεί έναν ενιαίο, κεντρικά οργανωμένο θεσμό υπό έναν παγκόσμιο ηγέτη όπως ο Ρωμαιοκαθολικισμός, αλλά μία κοινωνία αυτοδιοικούμενων εκκλησιαστικών δικαιοδοσιών, που συνήθως αποκαλούνται αυτοκέφαλες εκκλησίες και συχνά συνδέονται με έθνη ή γεωγραφικές περιοχές. Η Ορθοδοξία παρουσιάζει επίσης τον εαυτό της ως φύλακα της αρχικής πίστης μέσω της Ιερής Παράδοσης, της επισκοπικής διαδοχής και των δογματικών αποφάσεων των πρώτων Οικουμενικών Συνόδων.

Η "μητέρα" όλων των ...πλανών

Η "μητέρα" όλων των πλανών λέγεται "θρησκεία" - της "Βιβλικής" καθόλου μη εξαιρουμένης!

Από αυτήν απορρέουν τόσο οι επιμέρους πλάνες που μαστίζουν ακόμα και τους πιστούς και αγίους, όσο και οι "ηχηρές" πνευματικές αποτυχίες της Εκκλησίας (όπως π.χ. το γεγονός ότι οι τέσσερις στους πέντε - σπάνιοι άλλωστε πια - "κατηχούμενοι" των εκκλησιών αποτυγχάνουν να ριζώσουν σε αυτές!).

Ποια είναι, όμως, συγκεκριμένα, η ταυτότητα αυτής της "θρησκείας" - και δη της "χριστιανικής" (για λόγους, τόσο οικονομίας, όσο και ευνόητους, θα περιοριστούμε εδώ στη μελέτη ειδικά της "Βιβλικής");

Πώς να διαβάζετε την Αγία Γραφή με διάκριση (βίντεο)

Υπάρχουν διαφορές στη Βίβλο. Πώς θα τις ερμηνεύσετε; Μάθετε περισσότερα σε αυτό το μάθημα του Justin Johnson.


Πώς μπορείτε να βάλετε ελληνικούς υποτίτλους στο βίντεο: Κάτω δεξιά, πατάτε το ορθογώνιο (Υπότιτλοι). Μετά, πατάτε το σήμα με τον τροχό (Ρυθμίσεις) > Υπότιτλοι > Αυτόματη Μετάφραση και επιλέγετε Ελληνικά. Η μετάφραση έχει αρκετά προβλήματα, αλλά νόημα ...βγαίνει.

Το Περίγραμμα της διδασκαλίας:

Η στάση του Χριστιανού απέναντι στο οικουμενιστικό κίνημα

Ο Walter A. Elwell, στο Συνοπτικό Ευαγγελικό Λεξικό Θεολογίας, ορίζει τον Οικουμενισμό ως «την οργανωμένη προσπάθεια που θα επιφέρει την συνεργασία και την ενότητα μεταξύ των Χριστιανών». Σε διεθνές επίπεδο, το Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών αντιπροσωπεύει τον Οικουμενισμό όταν δηλώνει τον σκοπό του κατ' αυτόν τον τρόπο: «Το Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών αποτελεί κοινωνία των εκκλησιών που ομολογούν τον Κύριο Ιησού Χριστό ως Θεό και Σωτήρα σύμφωνα με τις Γραφές, και συνεπώς επιδιώκουν να εκπληρώσουν μαζί την κοινή τους κλήση για τη δόξα του ενός Θεού, Πατέρα, Υιού και Αγίου Πνεύματος. Πρόκειται για μια κοινωνία εκκλησιών καθ' οδόν προς την ορατή ενότητα σε μια πίστη και μία ευχαριστιακή κοινωνία, που εκφράζεται στη λατρεία και στην κοινή εν Χριστώ ζωή. Επιδιώκει να ωθεί προς αυτήν την ενότητα, όπως ο Ιησούς προσευχήθηκε για τους ακολούθους Του, «ώστε να πιστέψει ο κόσμος» (Ιωάννης 17:21)» (www.wcc-coe.org). Ένα κείμενο με τίτλο Ευαγγελικοί και Καθολικοί Μαζί: Η Χριστιανική Αποστολή στην Τρίτη Χιλιετία, που εκδόθηκε το 1994 και επιδοκιμάζεται από μερικούς μάλλον επιφανείς εκπροσώπους του Ευαγγελικού Χριστιανισμού και του Ρωμαιοκαθολικισμού, αποτελεί ένα άλλο παράδειγμα Οικουμενισμού.

Ο ιουδαϊκός Χριστιανισμός και ο Χριστιανισμός του Παύλου

Ο Εθνικός Χριστιανισμός είναι η μορφή του Χριστιανισμού που αναπτύχθηκε από τις πεποιθήσεις και τα δόγματα που υποστήριξε ο απόστολος Παύλος μέσα από τα γραπτά του και εκείνα τα κείμενα της Καινής Διαθήκης που του αποδίδονται παραδοσιακά. Οι πεποιθήσεις του Παύλου είχαν τις ρίζες τους στον αρχαιότερο εβραϊκό Χριστιανισμό, αλλά παρέκκλιναν από αυτόν με την έμφαση που δόθηκε στην ένταξη των εθνών στη Νέα Διαθήκη του Θεού και στην απόρριψη της περιτομής ως περιττό δείγμα της τήρησης του Μωσαϊκού Νόμου.

Ο Εθνικός Χριστιανισμός βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη θεολογία και τις πεποιθήσεις του Παύλου και τις θεωρεί ως περαιτέρω αποκαλύψεις και επεξηγήσεις των διδασκαλιών του Ιησού. Από τον 18ο αιώνα, αρκετοί μελετητές έχουν επισημάνει ότι τα γραπτά του Παύλου περιέχουν διδασκαλίες που είναι διαφορετικές από τις αρχικές διδασκαλίες του Ιησού και των πρώτων Εβραίων Χριστιανών, όπως τεκμηριώνεται στα τέσσερα ευαγγέλια, στις πρώτες Πράξεις και στα υπόλοιπα βιβλία της Καινής Διαθήκης, όπως η Επιστολή του Ιακώβου. Κάτι που δεν συνιστά αντίφαση των Γραφών, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά μηνύματα προς δύο διαφορετικά ακροατήρια, που τελικά "συμφιλιώνει" το σωτηριακό γεγονός της σταύρωσης και της ανάστασης του Κυρίου.

«Στα ουσιώδη ενότητα, στα επουσιώδη ελευθερία, σε όλα αγάπη»;

Οι περισσότεροι Χριστιανοί έχουν ακούσει αυτή την παραλλαγή του ιστορικού χριστιανικού αποφθέγματος. Είναι ένα από τα αγαπημένα εκείνων που δίνουν έμφαση στην οικουμενιστική αγάπη έναντι της δογματικής συμφωνίας.

Δεν έχω ακούσει ποτέ να το χρησιμοποιεί κάποιος που υποστηρίζει τη Βιβλική αλήθεια, αλλά πάντα από εκείνους που θα ήθελαν να παραβλέψουμε τις δογματικές διαφορές και να εγκαταλείψουμε την επιδίωξη της δογματικής ενότητας στην εκκλησία.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Προφητείες και προφήτες

Η γνήσια προφητεία, κατά κανόνα, διακρίνεται με βάση δύο θεμελιώδεις προϋποθέσεις:

1. Πηγάζει από γνήσια διδασκαλία, δηλαδή από την ισηγορία και την παρρησία των αγίων στην ερμηνεία της Γραφής, η οποία με τη σειρά της "φιλτράρεται" από το σύνολο των αγίων της εκκλησίας, προεξαρχόντων, αλλά ουδέποτε χειραγωγούντων ή αυθαιρετούντων, των επισκόπων της. Στις σέκτες του one man show, που θέλουν να παριστάνουν τις εκκλησίες, γνήσια προφητεία είναι δύσκολο να υπάρξει - αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπου η οικονομία του Θεού επιτρέπει κάτι τέτοιο για κάποια ειδική ατομική ανάγκη.

Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε έναν ψευδοδιδάσκαλο ή ψευδοπροφήτη

Ο Ιησούς μάς προειδοποίησε ότι «ψευδομεσσίες και ψευδοπροφήτες» θα εμφανιστούν και θα προσπαθήσουν να παραπλανήσουν ακόμα και τους εκλεκτούς (Κατά Ματθαίον 24:23-27, βλέπε επίσης Β` Πέτρου 3:3 και Ιούδα 17,18). Η καλύτερη προστασία απέναντι στο ψεύδος και τους ψευδοδιδασκάλους – είναι να ξέρεις την αλήθεια. Για να διακρίνεις ένα πλαστό πράγμα, μελέτησε το γνήσιο. Κάθε πιστός που «ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας» (Β' Τιμόθεο 2:15), και που μελετάει προσεκτικά την Αγία Γραφή, μπορεί να αναγνωρίζει τις λάθος διδασκαλίες. Για παράδειγμα, ένας πιστός που έχει διαβάσει τις ενέργειες του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος στο Κατά Ματθαίον 3:16,17, αμέσως θα αμφισβητήσει κάθε διδασκαλία που αρνείται την Τριαδικότητα του Θεού. Το «πρώτο βήμα», λοιπόν, είναι η μελέτη της Αγίας Γραφής και η σύγκριση όλων των διδασκαλιών με ό,τι λέει η Γραφή.

"Χριστιανικός" μυστικισμός και Αγία Γραφή

Ο "χριστιανικός" μυστικισμός ορίζεται γενικά ως η πρακτική της εμπειρικής γνώσης του Θεού. Μπορεί ακόμη να εφαρμοστεί ο όρος στο μυστήριο της Ευχαριστίας στον Ρωμαιοκαθολικισμό, αλλά και στην αποκαλούμενη απόκρυφη σημασία των Γραφών, όπως στον Γνωστικισμό. Η Αγία Γραφή δεν έχει κρυμμένες έννοιες ούτε τα στοιχεία της Θείας Κοινωνίας μετατρέπονται κυριολεκτικά σε σώμα και αίμα Χριστού. Αν και είναι αληθές ότι οι Χριστιανοί βιώνουν τον Θεό, ο "χριστιανικός" μυστικισμός τείνει να εξυψώνει την εμπειρική γνώση και ν’ απολαμβάνει το μυστηριώδες, εστιάζοντας στον μυστικισμό για πνευματική αύξηση. Ο Βιβλικός Χριστιανισμός εστιάζει στη γνώση του Θεού διαμέσου του λόγου Του (την Αγία Γραφή) και της κοινωνίας του Αγίου Πνεύματος διαμέσου της προσευχής. Ο μυστικισμός τείνει ν’ αποτελεί μια ατομική, υποκειμενική πρακτική, ενώ ο Βιβλικός Χριστιανισμός είναι τόσο μια προσωπική σχέση με τον Θεό, όσο και μία κοινωνική που βιώνεται μεταξύ τών ανθρώπων. Δεν υπάρχει μοναχικός Χριστιανός. Κάθε τι που θεωρείται «χριστιανικός μυστικισμός» δεν είναι λάθος (κι εδώ, είναι η παγίδα!), αλλά μεγάλο τμήμα του είναι, και η εστίαση στον μυστικισμό μπορεί βεβαίως να οδηγήσει κάποιον στην εκτροπή.

Οικουμενισμός και "παγκόσμια σωτηρία": Πόσο Βιβλικά είναι;

Μια από τις βασικές δοξασίες της αίρεσης του Οικουμενισμού είναι ότι όλοι οι άνθρωποι θα σωθούν. Υπάρχουν πολλοί σήμερα που πιστεύουν τη θεωρία της «Παγκόσμιας Σωτηρίας» - την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι τελικά θα καταλήξουν στον Ουρανό με τον Κύριο. Ίσως είναι η σκέψη ότι άντρες και γυναίκες θα ζουν αιώνια βασανιστήρια στην κόλαση που κάνει μερικούς να απορρίπτουν τη διδασκαλία της Γραφής γι' αυτό το θέμα. Για μερικούς είναι η μεγαλύτερη έμφαση που δίνουν στην αγάπη και το έλεος του Χριστού που τους οδηγεί να πιστεύουν ότι ο Θεός θα δείξει έλεος σε κάθε ψυχή. Αλλά η Αγία Γραφή διδάσκει ότι κάποιοι άνθρωποι θα περάσουν την αιωνιότητα στην κόλαση, ενώ άλλοι στον παράδεισο με τον Κύριο.

Η σύγχυση των δογμάτων

Ο τεράστιος αριθμός των δογμάτων που υπάρχουν στον χριστιανικό κόσμο, είναι η απόδειξη που χρειάζεται κάποιος για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι σήμερα στην «Εκκλησία» επικρατεί δογματική σύγχυση. Κάθε έρευνα και κάθε μελέτη καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: Η θρησκεία είναι καταναλωτικό προϊόν για πολλούς στη Δύση – αν δεν τους αρέσει, προχωρούν παρακάτω – και αν η δυτική θρησκεία είναι ένα πνευματικό εμπορικό κέντρο, τότε οι ομολογίες που κάποτε κυριαρχούσαν στην αγορά, κινδυνεύουν να βάλουν λουκέτο. Το λυπηρό γεγονός είναι ότι αν στους εκκλησιαζόμενους δεν αρέσει αυτό που διδάσκεται, απλώς θα πάνε κάπου αλλού. Ο Θεός να τους φυλάξει, να βρουν μια υγιή διδασκαλία και ακριβώς αυτά που διδάσκει η Αγία Γραφή.

Ακολουθώντας τον Ιησού

Είναι τόσο συνηθισμένο να πνευματικοποιούμε τη Γραφή, ώστε πολλά πράγματα που λένε σήμερα οι Χριστιανοί, να μη έχουν πραγματικό Βιβλικό νόημα. Ένα συνηθισμένο παράδειγμα ανούσιου χριστιανικού λόγου είναι, όταν λέμε σε κάποιον «να ακολουθεί τον Ιησού».

Πού ακριβώς Τον ακολουθούμε; Και πώς;

Μια παραλλαγή αυτού είναι η τάση να αποκαλείτε τον εαυτό σας «ακόλουθο του Ιησού» αντί για Χριστιανό. Υποθέτω ότι η σκέψη είναι ότι το να αποκαλείσαι Χριστιανός φανερώνει προσκόλληση στη δογματική παράδοση, ενώ το «να ακολουθείς τον Ιησού» μοιάζει περισσότερο με εγγραφή στη ...σελίδα του Κυρίου στο Facebook.

Γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν ψευδείς διδασκαλίες;

Αφού οι άνθρωποι θέλουν να είναι σωστοί, τότε γιατί πιστεύουν σε μια ψευδή διδασκαλία;

Οι άνθρωποι δεν την πιστεύουν από επιλογή. Νομίζουν ότι είναι αλήθεια.

Γιατί οι άνθρωποι χάνονται όταν οδηγούν; Αυτό που νόμιζαν ότι ήταν σωστό, ήταν λάθος, γιατί δεν είδαν τη μεγάλη εικόνα.

Με τα σύγχρονα συστήματα GPS και τις δορυφορικές εικόνες, είναι πιο δύσκολο να λάβετε σήμερα λάθος οδηγίες, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα.

Οι ψευδοδιδάσκαλοι αφθονούν, και σε συνδυασμό με μια ικανότητα ευγλωττίας και "ήπιο" μήνυμα, είναι εύκολο να πιστέψουμε αυτούς τους άρτια μορφωμένους αυτοαποκαλούμενους γκουρού.

"Καλά, χάθηκε ο ίσιος δρόμος;"

Η αλήθεια είναι πως αν ο άνθρωπος δεν είναι ταπεινός στην καρδιά και αν δεν έχει ειλικρινή εκζήτηση του Θεού και δεν ζητάει καθημερινά την οδηγία του Αγίου Πνεύματος, δεν μπορεί να καταλάβει την Αγία Γραφή. Υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν μια λίστα με δεκάδες πράγματα (δικής τους εμπνεύσεως) που αν δεν τα κάνεις δεν θα σωθείς ή αν δεν τα πιστεύεις έτσι σε διώχνουν από την εκκλησία τους και αυτό είναι άκρατος νομικισμός. Υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που αδιαφορούν για το τι παράδειγμα και τι εντολές έδωσε ο Κύριος Ιησούς Χριστός και θεωρούν πως ό,τι και αν κάνεις ή όπως και αν ζεις, θα σωθείς, γιατί ο Θεός είναι αγάπη και όλους θα τους βάλει στον παράδεισο - αυτό είναι ελευθεριότητα και κατάχρηση της χάρης του Θεού.

Η βασική τεχνική θρησκευτικής χειραγώγησης

Η βασική τεχνική θρησκευτικής χειραγώγησης βασίζεται στον συστηματικό ψυχαναγκασμό των "μαθητών" από τους "δασκάλους" (τα εισαγωγικά απολύτως απαραίτητα), στο να τους ...πριζώνεις συνέχεια να "δουλεύουν" (από το "δούλος"). Άλλωστε, και ομολογώ ότι το γνωρίζω από, ευτυχώς προσωρινή, προσωπική επαγγελματική πείρα, κάθε ανεπαρκής δάσκαλος, που έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, όλα τα φορτώνει στις πλάτες των μαθητών του.